Aynı odada duran iki halı bile farklı yöntem isteyebilir. Türü bilmek hem evde yanlış ürün kullanmanızı önler hem de yıkatırken doğru yöntemin seçilmesini sağlar. Aşağıda önce makine halısı ile el dokumanın nasıl ayırt edileceğini, sonra shaggy, kilim ve yıkanabilir halıları bulacaksınız. Yün, ipek ve bambu gibi hassas lifler için ayrı rehber: hassas halılar.
Makine halısı mı, el dokuma mı?
Neden önemli?
El dokuma halılar çoğunlukla yün, pamuk veya ipek gibi doğal liflerden ve zaman zaman doğal boyalarla üretilir. Bu halılar sıcaklığa, sert kimyasallara ve aşırı ovalamaya karşı makine halılarından daha hassastır. Yıkamaya verirken halının türünü belirtmek doğru yöntemin seçilmesini sağlar. Bkz. yün halı nasıl yıkanır?
Arka yüze bakın
- El dokuma (düğümlü) halı: Arka yüzde desen ön yüze benzer şekilde net görünür. Düğümler tek tek seçilebilir; sıralarda küçük düzensizlikler olabilir.
- Makine halısı: Arka yüz çok düzenli bir ızgara görünümündedir. Bazı makine halılarında (tafting) arka yüz bir kumaş veya lateks katmanıyla kaplıdır; desen arkadan neredeyse görünmez.
Saçaklara bakın
- El dokuma: Saçaklar genellikle halının çözgü ipliklerinin devamıdır, yani halının bir parçasıdır.
- Makine halısı: Saçaklar çoğu zaman kenara sonradan dikilmiş veya yapıştırılmış bir şerittir. Saçak şeridinin kenarında dikiş izi görebilirsiniz.
Desene bakın
El dokuma halılarda desen kenarlarında küçük asimetriler, renk tonlarında hafif farklar (abraş) görülebilir. Makine halılarında desen genellikle kusursuz simetrik ve renkler tekdüzedir. Tek başına kesin bir ölçüt değildir; diğer işaretlerle birlikte değerlendirin.
El tafting halılar
El tafting (hand-tufted) halılar elle üretilir ama düğümlü değildir: iplikler bir tabana tabancayla işlenir, arkası lateksle yapıştırılıp bir kumaşla kaplanır. Saçakları da çoğu zaman sonradan dikilir veya yapıştırılır. "El yapımı" diye satılsa da yıkamada el dokumadan farklı davranır: lateks taban fazla ıslanınca ve ısıyla yumuşayabilir, koku yapabilir. Arkası kumaşla kaplı, deseni arkadan görünmeyen el yapımı bir halı büyük ihtimalle el tafting'dir. Yıkamaya verirken bunu belirtin.
Etiket ve belgeler
Makine halılarında üretici etiketi genellikle arka yüzde bulunur ve iplik türü yazar. El dokuma halılarda satın alma belgesi, sertifika veya satıcı bilgisi işinize yarar.
Emin olamıyorsanız
Halının ön ve arka yüzünün, saçaklarının fotoğrafını çekip yıkamayı yapacak işletmeye gönderin. Halı yıkama teklifi isterken bu fotoğraflar türün doğru belirlenmesini sağlar. Kilim gibi düz dokumalar için ayrıca: kilim nasıl temizlenir?. Eski ve değerli halılar için: antika ve eski halılar yıkanır mı?
Shaggy (uzun tüylü) halı
Shaggy halıyı farklı kılan nedir?
Shaggy halıların tüyleri normal halılara göre çok daha uzundur. Bu yumuşaklık sağlar ama:
- Kırıntı, toz ve tüyler tüylerin dibinde kalır, süpürgeyle tam alınamaz.
- Islandığında çok su tutar ve geç kurur.
- Tüyler ezilip birbirine dolanabilir, keçeleşebilir.
Shaggy halılar polyester, polipropilen gibi sentetik liflerden ya da yünden üretilebilir. Malzeme, temizlik yöntemini etkiler; etiketi kontrol edin.
Evde düzenli bakım
- Süpürme: Dönen fırçalı başlık uzun tüyleri sarıp çekebilir. Mümkünse fırçayı kapatın veya yalnızca emiş yapan başlık kullanın. Tüy yönünde, yavaş hareketlerle süpürün.
- Silkeleme: Küçük shaggy halıları dışarıda silkelemek dipteki kırıntının bir kısmını çıkarır.
- Tüyleri açma: Ezilmiş bölgeleri elle veya geniş dişli bir tarakla nazikçe kabartın.
- Sıvılara hızlı müdahale: Uzun tüyler sıvıyı hızla dibe taşır. Bastırarak emdirin, ovalamayın. Bkz. lekeye ilk müdahale
Evde yıkamak neden zor?
Shaggy halıyı evde tamamen ıslatmak, suyun tabana kadar inmesine ve kurumanın günlerce sürmesine yol açabilir. Eksik kuruma koku ve küf riskini artırır. Ayrıntılar: yıkanan halı ne zaman kurur?
Profesyonel yıkamada dikkat edilecekler
- Tüyleri koparmayacak yumuşak fırça veya düşük basınç
- Bol durulama: tüylerin dibinde deterjan kalıntısı kalmamalı
- Uzun ve kontrollü kurutma
- Kuruduktan sonra tüylerin kabartılması
Yıkamaya verirken halının shaggy olduğunu ve malzemesini belirtin. Shaggy halılar halı yıkamada çoğu zaman farklı fiyatlandırılır: halı yıkama fiyatları
Kilim
Kilimi halıdan ayıran nedir?
Halılar düğümlü ve tüylüdür; kilimler ise atkı ipliklerinin çözgüler arasından geçirilmesiyle düz dokunur ve tüysüzdür. Bu yüzden:
- Kilimler daha incedir ve çoğu zaman iki yüzü de kullanılabilir.
- Kir yüzeyde kalır, ama ince yapı nedeniyle zemine de geçebilir.
- Renkler çoğu zaman yoğundur ve doğal boyalı kilimlerde renk akması riski vardır.
Evde düzenli bakım
- Silkeleme: Küçük kilimleri dışarıda silkelemek tozu etkili biçimde alır. Büyük kilimleri iki kişi tutarak hafifçe sallayın; sert çırpmak iplikleri zayıflatabilir.
- Süpürme: Dönen fırçasız başlıkla, kilimin her iki yüzünü süpürün. Saçakları süpürgeye çektirmeyin.
- Kaydırmaz altlık: İnce kilimler kayar ve kenarlardan aşınır. Uygun bir altlık hem güvenlik sağlar hem aşınmayı azaltır: halı altı kaydırmaz
- Yön değiştirme: Kilimi ara sıra çevirmek aşınmayı ve güneşten solmayı dengeler.
Lekeye müdahale
Sıvıyı bastırarak emdirin, soğuk ve az suyla çalışın. Kilim ince olduğu için suyu çabuk zemine geçirir; altına havlu koymak işe yarar. Kimyasal ürünleri mutlaka görünmeyen bir köşede deneyin. Genel kurallar: lekeye ilk müdahale
Yıkama
- Kilim yıkamada yıkama öncesi renk testi yapılmalıdır: halıda renk akması
- Ilımlı sıcaklık ve yüne uygun temizleyici tercih edilir.
- Kilim düz bir zeminde, eşit biçimde kurutulmalıdır. Islak kilim katlanmamalıdır.
- Eski veya yıpranmış kilimlerde elde, kontrollü yıkama daha güvenlidir: halı yıkama yöntemleri
Yıkanabilir halılar ve çamaşır makinesi
Önce etikete bakın
Halının makinede yıkanabileceği etiketinde açıkça yazmalıdır. Etikette sıcaklık, program ve kurutma talimatları da yer alır. Etiket yoksa veya halı yün, ipek, el dokuma ya da kilimse makinede yıkamayın: yün halı nasıl yıkanır?
Kapasiteye dikkat
Islanan halı çok ağırlaşır. Makinenin kazanını zorlayan büyük halılar hem iyi yıkanmaz hem de makineye zarar verebilir. Halı kazana rahatça sığmalı ve dönebilmelidir. Büyük halılar için profesyonel halı yıkama daha uygundur.
Yıkama ayarları
- Sıcaklık: Etiketteki en düşük uygun sıcaklık; genellikle soğuk veya ılık program.
- Program: Hassas veya yünlü programı.
- Deterjan: Normalden az kullanın. Fazla deterjan halıda kalır ve kiri çeker: yıkanan halı neden sertleşir?
- Yumuşatıcı: Kaydırmaz tabanlarda kullanmamak daha iyidir.
- Sıkma: Etiket izin veriyorsa düşük devir.
Kaydırmaz tabanlı halılar
Lastik veya lateks kaydırmaz tabanlar sıcak su ve kurutma makinesinin ısısıyla çatlayabilir, ufalanabilir. Bu halıları soğuk suyla yıkayın ve kurutma makinesine koymayın.
Kurutma
- Halıyı düz bir zemine veya kurutmalığa serin.
- Etiket izin vermiyorsa kurutma makinesi kullanmayın.
- Halıyı tamamen kurumadan sermeyin: yıkanan halı ne zaman kurur?
Yıkamadan önce
- Halıyı silkeleyin ve süpürün; kum ve kıl makinede toplanır.
- Lekelere önceden müdahale edin: lekeye ilk müdahale
- Renk akması ihtimaline karşı ilk yıkamada halıyı başka çamaşırlarla birlikte yıkamayın.
Yazlık kilim, kışlık halı
İzmir'deki birçok evde yazın kalın halılar kaldırılıp yerine kilim ya da ince bir halı serilir; havalar serinleyince kalın halı geri gelir. Bu değişim, hangi halının hangi bakımı istediğini hatırlamak için iyi bir zamandır:
- Kaldırılan kalın halı: Kirli ve nemli kaldırılırsa yaz boyunca koku ve güve riski taşır; kaldırmadan önce temizlenip tamamen kurumalıdır: halı nasıl saklanır?
- Yazın serilen kilim: Balkon kapısına yakın serildiği için toz ve kumu daha çabuk alır; sık silkelemek ve süpürmek yeterlidir.
- Geri serilen halı: Sermeden önce kat izlerine, koku ve güve işaretlerine bakın.
Mevsim değişiminde halılarınızı Şirinyer, Buca, Gaziemir, Karabağlar ve Karşıyaka adreslerinden alıp türüne göre yıkıyoruz.
Son güncelleme:
